letterlijk hersenspinsel

mijn neef is een nicht
en mijn nicht is een pot
allebei onder vuur
want die tori is hot

diep in de kast
zijn ze niemand tot last
maar nicht wil ook even
op stap met zijn neven
en die pot wil ook eens
naar de schuur.

goede raad is duur
wat is nep en wat is puur.
is het goed wat je doet
is het nodig dat je boet
voor vrolijk, vrolijk
vrolijk zijn.

(N.av. de discussie over homorechten in De Nationale Assemblee op
12 juli 2011)

Water in mijn moestuin

In het nieuws vandaag, maandag 6 juni: 'De prijs van groenten dreigt door de regen te verdrievoudigen.'

Na lang hoef ik me daar geen zorgen over te maken. Ik plant weer zelf! Niet zo veel als ik vroeger deed, maar meer dan genoeg voor eigen gebruik.

Toch heeft het zin even stil te staan bij zulke berichten. Wanneer je zelf plant, kan je je goed inleven in de strijd van de landbouwers, een struggle die niet ophoudt, maar die elk seizoen weer terugkeert.

Ook ik ondervind schade door de regen, maar omdat ik vooral de kwetsbare groenten in bakken plant, kan ik ze verplaatsen als er op een bepaalde plek teveel water is. Helaas staan mijn sopropoplanten in de klei en ik zie de bladeren langzaam geel worden. Mijn okers hebben al veel te lang natte voeten en elke dag hoop ik dat het goed mag gaan. Ze brengen wat minder op, gelukkig is het nog steeds genoeg voor eigen gebruik.

Maar ik heb geen gebrek aan groenten en hoef dus ook niet driemaal de prijs te betalen. Conclusie: het is zinnig om een moestuintje aan te leggen. Ik vermors ook minder. Correctie: ik vermors helemaal geen groenten meer! Het wilde weleens voorkomen dat ik groenten oud liet worden in de groentenla. Het was maar geld dat ik weggooide. Maar wanneer je zelf de planten heb opgekweekt, gooi je geen geld weg, nee, je dumpt je zweet, je rugpijn, je vieze nagels, je verwachting, je pride & joy in de vuilniston. Je gooit je 'kindjes' weg! En dat kan niet! Een echte groentenkannibaal eet elk kindje op en vermorst niets! Zelf niet als ze een keertje aanbranden. Maar gelukkig is die groentenla meestal leeg. Want alles is vers. Met de regendruppels er nog op.

Insalata EGR grazie a EHEC

Voor hen die geen Italiaans kennen: 
Eet Geen Rauwkost dankzij Enterohemorrhagic Escherichia coli

kom kom kommer en kwel
esche-ri-chi-a coli
met dressing of olie
met peper en zout
van groente werd je oud
van groente werd je groot groot groot
van groente ga je dood dood dood

yo

je moet het nu dus koken
gewoon een vuurtje stoken
tomatenpap, saladesoep
komkommer bolognese

knisper knasper
sla maar raak
sla me om de oren
‘t is hard om te horen
valt me rauw op mijn dak
want salade was gemak

yo

knisper knasper kraw kraw kraw
van groente krijg je au
van groente krijg je au
kom kom kommer en kwel
niet meer in tel
niet meer in tel
kommer en kwel
kommer en kwel

yo

Stille Zaterdag

Stille Zaterdag (ja, met hoofdletter Z!). Jaren zestig, mijn kindertijd. Een beproeving voor een rooms-katholiek schoolmeisje. Geen muziek, niet hard praten, niet buiten spelen. Het enige dat je doet, is lezen en kwijlen voor het snoepblikje waarin je veertig vastendagen lang al je lekkers had moeten doen. Pas met Pasen mag het blikje open. 

Maar... eerst naar de kerk in je mooie nieuwe pon. De kerkdienst lijkt nooit te eindigen! En dan... eindelijk thuis! Snoep! Mooi mis! Eerst met z’n allen ontbijten. Op zondag is dat altijd (ALTIJD!) gebakken ei (spiegelei, roerei, ei met ketchup, ei met kaas, ei met worst, enfin, ei!)  met mes en vork op sneetjes witbrood. Een witte porseleinen theepot met roze bloemen op tafel. 

‘Niet zo hard in je kopje roeren, Claudy, dat is niet netjes.’ 

Met mes en vork je brood in rechte blokjes snijden duurt altijd langer dan die doormidden gesneden boterham opeten. Maar zonder tafelmanieren kan je het leven niet aan dus het moet. 

‘Waarom neem je zulke grote happen?’

Eindelijk klaar! Holderdebolder de trap op, mooie kleren uit, huiskleren aan, holderdebolder de trap af. 

‘Heb je je kleren netjes opgehangen?’

Briep bap bap! Weer naar boven. Dender dender! Naar beneden. Vanachter het gaas van de groene vliegenkast schittert het gekleurde blikje – Royal Assorted Dutch Butter Cookies – je toe. Met een grijns van oor tot oor neem je het in ontvangst. De waarschuwing niet alles te eten, gaat aan je voorbij. Eindelijk. Veertig-dagen-vasten-snoep brengt je voor de rest van de dag in een kleverige roze-rood-oranje-gele waas met hier en daar een zwart spikkeltje. Mieren.

Sterke vrouwen

Claudett de Bruin – 8 maart 2010

Hij kondigt haar aan als een sterke vrouw. Zijn moeder was een sterke vrouw. Vader en moeder tegelijk. Drie baantjes had ze. Alle vijf waren ze iets geworden in de maatschappij.
‘Welke boodschap heeft u op deze speciale dag?’
‘Voor wie?’ vraagt ze. Haar ogen zoeken de camera.

‘Voor alle Surinaamse vrouwen,’ antwoordt hij en kijkt in de camera. Waarom is hij niet bij de radio gebleven?
Ze had niet naar hem gekeken toen ze de omroepcabine binnen kwam. Ze had een map op het bureau gelegd en toen de microfoon aan de kraag van haar bloes verschoven. Hij had haar uitdrukkelijk gevraagd er niet aan te komen.
Haar ogen hebben de camera gevonden en fixeert haar blik op het grote open oog. ‘Ik heb een boodschap voor de mannen.’
Met perfect gemanicuurde nagels roffelt ze op de tafel, de microfoon registreert elke tik. Als een oordeel. Hij voelt zweetdruppels langs zijn rug glijden, zijn hemd plakt.
‘Origineel,’ zegt hij, ‘zeer origineel.’
Ze blijft in de camera kijken en hij laat zijn blik over haar hand gaan. Franse manicure. Zijn ex-vrouw liet elke drie weken haar nagels doen. Het had hem een vermogen gekost. Haar een vermogen aan tijd. Hoe moet hij de nagels rijmen met deze drukbezette, zelfstandige vrouw?
‘Wat is uw boodschap, mevrouw, op deze dag van 8 maart?’ Hij wil zo graag de juiste toon aanslaan, dat ze het ontzag in zijn stem kan horen.
‘Don’t take your woman for granted.’
Hij besluit om zijn vragenlijst volgens plan af te werken. Vragen die je aan flinke vrouwen stelt, hoe ze als werkende vrouw en moeder hun onderneming tot bloei brengen. Vragen die in zijn keel blijven steken wanneer hij de warme aanraking van haar hand op de zijne voelt.

‘A man needs a woman.’
James Carr, hij weet het nog uit zijn radiotijd. Op één tegel dansen terwijl het meisje in zijn omhelzing zachtjes het lied meezingt. Haar warme adem in zachte stootjes tegen zijn hals. Maar één gedachte in zijn hoofd. Op zijn monitor ziet hij de camera inzoomen op haar hand die nog steeds op de zijne ligt.
‘And a woman needs a man.’ Ze kijkt hem nu recht in de ogen aan, een camera die inzoomt op zijn gedachten. God, was hij maar bij de radio gebleven.

Ze trekt haar hand terug, een brandplek achterlatend. ‘Mag ik je een vraag stellen?’ Ze tutoyeert hem.
‘Natuurlijk mevrouw, op deze dag mag u alles.’ Elk jaar nodigt hij een sterke vrouw uit zodat ze de gemeenschap over haar worstelingen kan vertellen. Over haar overwinningen. Hoe ze ondanks alles haar kinderen een goede opleiding geeft. Maar vooral hoe ze sterk blijft.
‘Mooi zo,’ zegt ze. ‘Do you want to know a secret?’
The Beatles, 1963, zevenenveertig jaar geleden. Het jaar waarin zijn vader wegging. Op 8 maart, de jaardag van zijn moeder. Hij zoekt naar een diplomatiek antwoord.
‘Pardon?’
‘Jullie mannen weten alles, nietwaar? Denken jullie echt dat we deze dag nodig hebben?’
Ze kijkt nu recht in de camera. En dan strekt ze haar hand uit, klopt hem op zijn arm zoals je een huilend kind gerust stelt. ‘Al honderd jaar praten we nog steeds over dezelfde dingen. Elk jaar dezelfde vragen, elk jaar dezelfde antwoorden. Rechten, ondernemingen, werkdagen van achttien uur, voorbehoedsmiddelen. Hou toch op man. All we need is love.’

The Beatles, weet hij, 1967. 

The ‘Blauwgrond Experience’

(geschreven voor Swiet Tesie magazine april 2010)

Vrijdagavond elf uur. Kop aan kont rijden de auto’s. Ogen spieden van links naar rechts. We zien warungs met namen als Rena, Ursie en Pawiro. Al langer dan vijf minuten rij ik met een sukkelgangetje achter een auto die ook zoekt: een geschikte warung, een goede parkeerplaats. Kom je vanuit de Wilhelminastraat, dan zijn de meeste eettentjes links van de weg op slechts een paar meter afstand van elkaar. Rechts is de bekende moskee met hier en daar een halal warung. Aan beide zijden van de weg zijn auto’s geparkeerd. Ik knal bijna op mijn voorganger die plotseling afremt omdat hij een geschikte plek heeft gevonden.
‘Zullen we ook maar hier gaan?’ roept iemand in de auto.
‘Nee, een stukje verder, hier zit bijna niemand.’
Ik rij een eindje door en dan roept ze enthousiast: ‘Daar, bij die tent moeten we gaan eten. Ik zeg je, hun saoto is wrééd lekker!’ 

Naar Blauwgrond ga je in de eerste plaats om te eten. Het eten in de J. Samson Greenstraat, de Louis Goveiastraat en de Jan Besar Rebostraat is er pretentieloos lekker en niet duur. In de tweede plaats ga je er voor de ongedwongen sfeer, er zijn geen kledingvoorschriften en zelfs tafelmanieren zijn niet dringend vereist. Dat je soms in een kleine file moet zitten, neem je voor lief. Je accepteert dat er ook andere mensen zijn die honger hebben. Sommigen hebben gewoon trek en weer anderen zijn komen ‘wandelen’. 

We manoeuvreren langs een paar uitgelaten fietsers met wapperende rokjes, blond haar en rode hoofden die kennelijk net iets teveel sambal in de pittige kippensoep hebben gedaan! Maar joh, dat mag de pret niet drukken, want voor een paar luttele euro’s hebben ze hun buikjes vol gegeten... en bij ’t Vat staan de biertjes al koud.
Personenauto’s met gezinnen of met party-animals worden ingehaald door luidruchtige bromfietsers, meestal jongens van de buurt op Yampi’s die een fatu komen nemen. Taxichauffeurs rijden rond met buitenlanders die ze trots deze kant van Switi Sranan laten zien. Fully equipped terreinwagens en zacht ronkende Mercedessen rijden zoekend langs en laten zich maar wat graag bekijken op weg naar een span-span nasi of een portie tjekèr, plakkerige kippenpoten. Waarmee duidelijk wordt dat Blauwgrond geen drempels kent. Alles en iedereen komt er. Je komt er je baas en je tuinman tegen. Je ex-vriend en je buitenvrouw. (Of je vrouw, het is maar net wie met wie is gaan ‘wandelen’ die avond!)

Een agent derde klasse brengt zijn nieuwe vriendin voor het eerst uit. Met een royaal gebaar zegt hij: ‘Schatje, bestel maar wát je wilt,’ terwijl hij met gekruiste vingers in zijn broekzak kraak houdt dat ze een kleine eter is, want het is pas de 23e van de maand. . .
Aan de andere kant van de vitrine waarin al het lekkers is uitgestald, trommelt een bekende ‘poeierjongen’ met zijn goudberingde vingers op het vrolijk gebloemde tafelplastic. Zijn overdadig gepimpte Hummer neemt teveel parkeerruimte in. Ongegeneerd slurpen hij en zijn tafelgenote van een knalroze dawet. Op tafel staan twee kommetjes saotosoep, twee tahoe lontong, vier rund- en vier kipsaté’s, en vier bakabana’s met pindasaus. Met een ‘Hallo mae, poppie, Poniyem, kan je twee bami-met-kip voor me inpakken?’ rondt hij zijn bestelling af. De dame achter de toonbank laat het zich met een glimlach welgevallen en neemt het geld in ontvangst terwijl ze de portiebakjes keurig ingepakt aan hem overhandigt.

Blauwgrond mag met recht het Javaanse culinaire hart van Suriname genoemd worden. Naar Blauwgrond kom je niet om aan een glaasje water te nippen. In feite ben je op bezoek bij de bewoners (de warungs zijn voor hun huis gebouwd) en zoals het traditie is bij Javanen, moet je flink dooreten. Goed, je moet er een kleinigheid voor betalen, maar de prijs is in verhouding met de kwaliteit van het eten aan de lage kant.

Vanaf een houten bankje (de laatste jaren verdrongen door de Jardinstoel) heb je uitzicht op het keukentje waarin je kan zien hoe met kippenbouillon, taugé, geplozen kip en een ei de lekkerste saoto's worden bereid. Let er op dat de bouillon kokend heet is - niets is erger dan een lauwe saoto mét of zonder ei - en breng het op smaak met een lepeltje ketjapsambal of een lepeltje gemalen rode peper. Blazen is toegestaan maar let op als je een lepel soep naar je mond brengt: de taugésliertjes hebben de neiging - op je kleren - te spatten...
Tip voor een verbrande mond: dawet! Mét of zonder maizenasliertjes.

Elke eettent heeft zo zijn eigen fans, mensen die zweren bij een teloh met terie van die éne speciale warung en desnoods een kwartier in de auto blijven wachten tot er een tafeltje vrij is.

Kom in de stemming voor je gaat stappen. Of besluit een avondje uit met een ‘Blauwgrond-kiek’. Als je van die chique bedrijfsreceptie komt, waar je alleen champagne hebt gedronken en minitoastjes met zalm en olijven hebt geknabbeld, dan kan je honger hebben. Verfijnde hapjes zijn lekker maar den no e furu bere...
Op naar Blauwgrond dus, die gezellige wijk die zelfs in Nederlandse kranten zoals de Volkskrant en Trouw op de kaart is gezet als één van de culinaire wijken van Suriname. Je komt er oude vrienden tegen, want je gaat ook naar Blauwgrond om gezien te worden. Langzaam langs de eettentjes rijdend op zoek naar een geschikte plek, zie je iedereen en als je die getinte ruiten naar beneden draait, ziet iedereen jou!

 

Je kunt ook ‘op stand’ eten op Blauwgrond. Mirosso is een opvallend gebouw met een buitenterras, een speciale afhaalafdeling en twee eetzalen. Boven is de eetzaal soms zo koud dat de gasten rillend naar beneden rennen. Hier kun je – in tegenstelling tot de overige warungs – wel alcohol krijgen. Ook hier geen kledingvoorschriften, maar enige kennis van etiquette en tafelmanieren wordt er wel op prijs gesteld. Van de menukaart is af te lezen dat je iets meer betaalt dan bij de huiswarungs. Het eten is er overigens net zo goed, alleen mis je de essentie van de ‘Blauwgrond Experience’: eten op straat.

De meeste warungs zijn open van vrijdag tot zondag (een enkele is ook door de week open). Als je lekker wil eten zonder al te veel te betalen, ga richting Blauwgrond. Nyan switi, slamat makan!

Verkiezingsparty in Havana Lounge

Paramaribo, 26 mei 2010. De reguliere midweek-party van de Havana Lounge heeft vandaag een speciaal tintje. Jongeren gaan chillen en napraten over de verkiezingen, uitgedost in de kleur van hun partij. De winnaars hebben niets aan het toeval overgelaten: polo’s, schoenen, nagels, oogschaduw, boxer shorts en zelfs de haren zijn uitbundig in de kleur van de overwinning. Ook de cocktails worden gebruikt om een statement te maken.

Mike zit aan de bar en drinkt een Purple Rain, voorlopig kan hij geen bier meer kan zien. In zijn functie als witwasser was hij verantwoordelijk voor het schoonkrijgen van de vuile partijwas. Het was vechten tegen de bierkaai. Toch hebben ze gewonnen, schone kleren of niet.

Stacy heeft tijdens het campagnevoeren haar strakke schoenen stukgelopen. De oude mocht ze niet aan deze keer. Ze is een studievriendin van Mike en gaat naast hem zitten. Ze praten na over de verkiezingen.

STACY:
Mike, fa? Mi e fristeri yu. San, i sabi fa yu e kleur en! Purple Rain!

MIKE:
Eeey, Stacy. Thanks, man. Ja, we hebben hard gewerkt hoor. Dus tideneti is ontspannen...
Fa waka, kan je nog een beetje lachen? Heb je je oude schoenen aan?

Hij wenkt de ober.

MIKE:
Join me no, moet je ook zo een?

STACY:
Eeey, Mike, no boy, al hou ik ervan. Mi lobi a man, Purple Rain, mi lobi a cocktail disi wreed!

Ze kijkt zoekend in het rond.

STACY:
Maar je moet begrijpen dat ik vanavond niet gezien kan worden met een paars drankje in mijn hand. I sabi toch?

MIKE:
Saaaan, yu e hori en gi mi strak! Maar hoor no, wat ga je drinken? Waarmee gaan we toasten?

STACY:
Ja, het is jullie gelukt. You beat me to it. Dit is Baas boven baas. Wat zal ik drinken vanavond? Even denken...

MIKE:
Dan bepaal ík voor je, toch? Ober, een Pisang Ambon voor deze leuke dame... dat lust je toch wel?

STACY:
Je kan zien van welke partij je bent... gewoon so yu e dicteer libisma, boy!

MIKE:
Stees... zie je hoe dit kind is... Hoe bedoel je, meisje, ik doe je een plezier. Alle vrouwen houden toch van Pisang Ambon?

STACY:
Laat me hoor, omdat dat ding groen is, bestel je ‘t voor me, leki mi no sabi!

MIKE:
Zie je Stacy, vrouwen... ze weten nooit wat ze willen. Je wil geen paars met me drinken, wel, okay dan, dan drink je groen!

STACY:
Niet dat ik geen Purple Rain met je wil drinken... Maar have a heart toch, tide mi no man! Niet op een dag als vandaag. Luister, geef me dat groene ding van je hoor...

MIKE:
Ho ho, meisje! Voorzichtig met wat je zegt, hoor! Dat ding van me is niet groen... meisje, ik verzoek je...

STACY:
Haha, meneer wil leuk doen...eey, what about m'n drankje...

De ober zet een groene cocktail voor haar neer. Op de rand is een wit parasolletje. Ze haalt hem eraf en zet het hem in het glas van Mike.

STACY:
Asjeblieft, dit hoef ik niet. Proost, mi man, op Suriname!

MIKE:
Dus wat? Je wil niet onder mijn paraplu. A sma disi... yu tya opschuif, yère!

STACY:
Haha, je hebt al voor me bepaald toch... dan wil je dat ik ook onder die paraplu van je moet komen zitten... Jongen, laat me hoor!

MIKE:
A regel, proost.
Eey, kijk niet, nee, draai je niet direct om, zit rustig... Ay, nu kan je je langzaam omdraaien. Te laat, hij heeft al een foto gemaakt... wacht even... Ooo, dus je wist ‘t. Yongu Stacy, nu zie ik het, het is jullie eigen fotograaf! Doorgestoken kaart.

STACY:
Dan wát? Néks no fout, toch?

MIKE:
Stacy, dit kan niet hoor! We chillen toch, dan maak je afspraak met de paparazzi!

STACY:
Luister, broeder, jullie hebben gewonnen toch, is mooi. Maar weet je hoeveel geld mijn sponsors in mij hebben gestopt? Denk je niet dat ze iets terug willen... den man no law!

MIKE:
Dus wat? Ik had geen sponsors?

STACY:
Ja, maar jij hebt gewonnen, brada. Jullie hebben Lotto, Copulot, SNAK, Straatcode... de boel hebben jullie binnengehaald. Ze gaan het binnenkort duizendvoudig terugkrijgen. Vooral die partij van je...no mí no e moksi...

MIKE:
Dát is jullie probleem. Unu no e moksi... die partij van je is arrogant, niet normaal, hoor! Yere no, een enkeling is een drenkeling! We moeten samenwerken.

STACY:
Samenwerken, nee me schat, ik hou van puur, écht, onversneden, i sabi toch...

MIKE:
Ay, mi sabi. Zie je niet wat je drinkt? Puur, Pisang Ambon. Groen no wan moksi. Jullie zijn zo full of yourself, zo zwaar, net als die Pisang Ambon die gelijk naar de bodem zinkt.
En precies daar blijft het liggen. Je moet het heel hard roeren, i musu seki en, dan pas ay moksi.

STACY:
Dus wat, je bedreigt me?

MIKE:
Nee, is gewoon scheikunde: E is MCkwadraat omdat we een eenheid vormen.

STACY:
Mooi, man, typisch. En daarom drink je allerlei moksi dingen door elkaar...
Ik kan je één ding zeggen, de volgende dag...die kater die je hebt wanneer je opstaat, is niet mals! A sani na wan molotovcocktail!

MIKE:
Is goed, hoor, drink je groen. Die partij van je is toch de pisang!

STACY:
We zijn allemaal de pisang. Wacht wanneer die mannen je gaan vinden...

MIKE:
Welke mannen gaan me vinden?

STACY:
Die mannen die hebben gegeven... ze gaan komen nemen.

MIKE:
Kon unu libi a tori. Laten we onze functies vergeten vanavond. Ik hoor Lucky Dube, mijn favoriet. Kom dansen.

STACY:
Okay. Geef me nog een drankje...meki moro doro...

MIKE:
Ik wil met je dansen, alvast toenadering zoeken tot de tegenpartij... 
i sabi toch, combinatie...!

STACY:
Diff’rent colours...

MIKE:
...one people...
Maar kom een beetje dichterbij, no. San psa, ik mag je niet stevig vasthouden? Plotseling ben je bang van strak...

STACY:
 Als je me zo stevig vasthoudt, krijg ik blauwe plekken, en je weet welke kleur ze na een paar dagen krijgen... No, thank you!